Pamięci Żydów Polskich w rocznicę wybuchu Powstania w getcie warszawskim.
Są małe miejscowości w Polsce- miasteczka, przez które przechodziły fronty, miały miejsce bitwy i wydarzenia historyczne w różnych okresach.
Takim niewielkim miasteczkiem jest Józefów Biłgorajski, założony przez Tomasza Józefa Zamoyskiego, położony na granicy Puszczy Solskiej, Równiny Biłgorajskiej i Roztocza - niedaleko opisywanych przeze mnie Lasów Janowskich.
Mapa znajduje się na tablicy informacyjnej
w pobliżu Kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP w Józefowie.
Przed II wojną światową w Józefowie Biłgorajskim blisko 80% ludności stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego.
Osadnictwo nastąpiło w Józefowie w pierwszej połowie XVIII.
Z tego samego okresu pochodzi cmentarz żydowski - kirkut.
Był on miejscem pochówku Żydów z Józefowa, Suśca, Majdanu Sopockiego, Aleksandrowa i Ciotuszy.
Do dzisiaj przetrwało prawie 400 nagrobków.
Najstarsza macewa pochodzi z 1762 roku.
Jest to jedna z największych na Lubelszczyźnie tego typu nekropolii.
Ostatni pogrzeb miał miejsce w 1943 roku.
Kirkut ma obszar 1 ha
Na macewach kładzie się kamyki i zapala świece, nie przynosi się kwiatów.
Kamień upamiętnia 40 dni wędrówki z Egiptu do Ziemi Obiecanej.
W okresie międzywojennym Józefów stał się jednym z najprężniej działających ośrodków drukarstwa w całym województwie lubelskim.
Ponad połowa żydowskiej ludności miasteczka zatrudniona była przy produkcji i sprzedaży książek.
13 lipca 1942 roku Niemcy przystąpili do likwidacji żydowskiego Józefowa- mordując na Winiarczykowej Górze około 1500 Żydów.
Mieszkańców mordowano też w domach, na ulicach.
120 Żydów zamordowano w pobliskim kamieniołomie.
1 czerwca 1943 roku hitlerowcy podjęli próbę pacyfikacji Józefowa, zbombardowali miasto, ale zostali powstrzymani przez akcje oddziałów Armii Krajowej.
To już Synagoga w Lesku, wybudowana w latach 1626- 54.
Obok Synagogi znajduje się kirkut.
Na cmentarz wchodzi się po schodkach.
Zajmuje on obszar 3,2 ha. Pierwsze wzmianki o cmentarzu pochodzą z 1611 roku.
Zachowało się tutaj blisko 2000 macew
Mężczyźni wchodzą na cmentarz żydowski w nakryciu głowy.
O cmentarzach żydowskich i obyczajach związanych z pogrzebem możecie poczytać tutaj.
Cenne informacje zawiera również bardzo ciekawy blog .
Z mniej znanych faktów:
należy wspomnieć o oficerach żydowskiego pochodzenia i rabinach wojskowych, którzy znaleźli się na Liście Katyńskiej, jak np.: starszy rabin II klasy WP - Baruch Steinberg
Istnieją świadectwa, mówiące o niezwykłej solidarności ponad podziałami religijnymi wśród uwięzionych oficerów.
Bronisław Młynarski pisze:
Jak wielką i potężną była potrzeba wspólnej modlitwy dowodzi, iż jeńcy wyznania mojżeszowego, protestanckiego, prawosławnego – masowo uczestniczyli w nabożeństwach katolickich (...). Innym razem szliśmy w piątkowe wieczory pod przyzbę mizernej szopy (...), gdzie setki Żydów wznosiło gorące modły po hebrajsku, pod przewodnictwem kapelana dra Steinberga.
Fragment ten pochodzi z Wikipedii.
Mama opowiadała mi o żydowskich dzieciach, które przychodziły do jej rodziców, z oddalonego o 10 km getta - w poszukiwaniu jedzenia. Opowiadała też o krawcu z pobliskiego miasteczka, którego ktoś wydał Niemcom.
Miejscowi zastanawiali się - kto to mógł zrobić ? Pomagali temu człowiekowi, karmili go.
Okazało się, że zrobił to ktoś z zewnątrz - przyjezdny.
Podczas wojny ujawniają się najgorsze i najlepsze instynkty.
Materiały źródłowe:
Wikipedia
&
To już czasy współczesne: w jaki sposób można minimalizować koszty !
Miłego tygodnia Wam życzę - przede wszystkim dużo zdrowia.
